Czy schroniska górskie są nam jeszcze potrzebne? 100 zł za nocleg? To skandal, że tak mało

Polska jest krajem zdecydowanie nizinnym. Góry, choć występują niemal na całej południowej granicy, to zajmują zaledwie 3,3 proc. powierzchni kraju. A góry wysokie - te powyżej 1500 m n.p.m. – to już w ogóle tylko 0,2 proc. Mimo tak niewielkich, promilowych wręcz, ilości zdołaliśmy wykształcić potężna kulturę górską z newsami dotyczących gór na pierwszych stronach mediów mainstreamowych.

Nie jest to sytuacja nowa. Choćby wiek XIX to początek masowej turystyki górskiej. Parków Narodowych i Państwowej Straży Pożarnej wtedy jeszcze nie powołano, więc adaptacja różnego rodzaju bud pasterskich, a czasem budowa od zera obiektów nie była przesadnie zbiurokratyzowana. Schronienia służyły tym, który nie mogli zejść na czas do miasta. Nikt o rezerwacjach nie słyszał, podobnie jak o gniazdkach z elektrycznością czy łazienkach w pokojach.

W PRL-u do schronisk górskich jeździły wycieczki zakładowe

Potem przyszła wojna a po niej PRL, który zaprowadził organizacyjny porządek. Wszystkie te obiekty przemianował na schroniska górskie, oddał w zarząd jednej organizacji (PTTK), a licznym KO-wcom z fabryk nakazał organizować do nich wycieczki zakładowe. Obłożenie w 1983 roku to ponad 45 proc. w stosunku rocznym.

Wolna Polska od 1989 roku zachłysnęła się architekturą rodem z „Dynastii” i dla odmiany od przaśności minionej epoki – luksusowymi hotelami, żyrandolami i łazienkami w każdym pokoju. Granice nagle zostały otwarte i z dnia na dzień skończyły się czas prosperity w górach. Zamiast włóczyć się po szlakach, trzeba było zarabiać pieniądze. Nawet himalaizm zaliczył pokoleniową wyrwę, nie było komu na wyprawy jeździć.

Jednak schroniska przetrwały, dostosowując się jak tylko można – remontując, wyczarowując toalety w miejscach, w których nikt ich wcześniej nie przewidywał, ale przede wszystkich – schroniska uratował klimat. Zazwyczaj zabytkowe obiekty, którymi kierowali niesamowicie ciekawi ludzie, nierzadko utalentowani muzycznie i tacy co z niejednego chleba piec jedli. Może i niezbyt wygodnie, może bez łazienki w pokoju, ale człowiek jechał do schroniska dla klimatu i opowieści przy ognisku.

Katastrofa przez pandemię

A dziś? Od wybuchu pandemii w 2020 roku schroniska funkcjonują w nieustannym trybie awaryjnym i ich przetrwanie nie jest takie pewne. Najpierw odgórne zamknięcie, które w niektórych przypadkach dało się zrównoważyć rządowymi tarczami lub akcjami pomocowymi. Potem wybuch wojny w Ukrainie, który obiektom przy wschodniej granicy zdecydowanie nie pomógł, wreszcie gigantyczne podwyżki cen prądu i węgla.

I można by powiedzieć, że jest to sprawiedliwa plaga dotykająca wszystkich, ale to nieprawda. Inne, komercyjne obiekty, jeżeli się ich operatorowi to nie opłaca – na sezon zimowy mogą zostać po prostu zamknięte. Schroniska jako społecznie użyteczne, zgodnie z regulaminem powinny być ciągle otwarte. Tylko dla kogo?

Według danych GUS w 2021 roku obłożenie schronisk wyniosło 24,4 proc. Gorzej było tylko w schroniskach młodzieżowych (ale te są zazwyczaj w szkołach, więc nie ma problemu z ich utrzymaniem) i w kwaterach agroturystycznych (tu też jest to po prostu część rolniczego domu, bez dodatkowych kosztów). Niespełna 25proc. oznacza, że schronisko przez trzy czwarte miesiąca stoi puste. A jeżeli przyjąć, że wakacje są jednak czas prosperity, to stoi puste praktycznie przez całą zimę. A ogrzewać, płacić podatki i utrzymać pracowników trzeba przez cały rok.

Coraz trudniej o pracownika

A jak już przy pracownikach jesteśmy – to o tych ostatnio też coraz ciężej. Łatwiejszą pracę można znaleźć na każdym kroku – wszak bezrobocie utrzymuje się szczęśliwie na stale niskim poziomie. Ci, którzy jednak decydują się na „zawodową górską przygodę”, często chcą/muszą w obiekcie mieszkać – to zdecydowana większość obsady wszystkich schronisk położonych zazwyczaj na uboczu. Ale jeżeli jeszcze kilka lat temu normą były wieloosobowe sale – kadrówki to dziś oczekiwane są jednoosobowe pokoje, a najlepiej mini apartamenty. Pytania o dodatkowe korzyści znane z korporacji trafiają się nierzadko, a odpowiedzi, że benefitem jest widok z okna są uważane za żart boomersów.

Dzierżawcy, by sprostać temu wszystkiemu, robią tylko jedną rzecz, która jest możliwa – podnoszą ceny. Spotyka się to oczywiście z protestem tych, którzy przybywają do schroniska najchętniej na jedną noc z soboty na niedzielę i to tylko wtedy, jak jest w prognozie ładna pogoda. No bo jak to? 70, 80, a może i 100 zł to skandal. To prawda, skandal, że tak mało. Z jednego, dwóch dni noclegowych w tygodniu nie wyżyje się dni siedem.

Trzeba ciąć koszty. W schroniskach nie będzie wygód

Nieuchronnie czeka więc nas drugi etap „reformy” schronisk – dehumanizacja. Ponieważ skoro nie idzie oszczędzić na ogrzewaniu, czynszu czy prądzie, a oczekiwania co do płacy i socjalu są spore – to trzeba zrobić wszystko, aby ludzi w obsłudze schroniska zatrudniać jak najmniej. Pojawią się skrócone godziny pracy, onlinowe rezerwacje, zameldowania i wymeldowania, zamki w drzwiach na aplikację, automaty vendingowe i cała reszta tego nowoczesnego świata, od którego chcieliśmy uciekać w góry, by może bez wygód, ale jednak spotykać się z żywym człowiekiem.

Czy więc idea schronisk nie umrze? Nie będzie wygód, ludzi, klimatu… Pewnie przeżyje kilka schronisk, bez których nie uda się wędrować w dalsze partie gór, ale cała reszta?

Może rozwiązaniem będzie, znany ze Skandynawii system schronisk samoobsługowych? Cóż, jako wieloletni obserwator naszego ruchu turystycznego śmiem wątpić w długowieczność takiego projektu przekraczającą horyzont czasowy jednego sezonu.

Pomyśl o tym wszystkim, Drogi(!) Czytelniku, gdy w głowie twej pojawi się pytanie, czemu to tyle kosztuje…